Trong bối cảnh Việt Nam vẫn đối mặt với lượng lớn rác thải nhựa và tỷ lệ tái chế tổng thể còn khiêm tốn, các chương trình thu gom có chủ đích đang trở thành một phần quan trọng của hệ thống. Coca-Cola Việt Nam vừa chính thức triển khai năm thứ 4 của chương trình “Chai Nhựa Tái Sinh, Hành Trình Tiếp Nối”, tập trung mở rộng điểm thu gom tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
Bối cảnh tái chế nhựa tại Việt Nam
Việt Nam mỗi năm phát sinh hàng triệu tấn rác thải nhựa. Tỷ lệ tái chế tổng thể dao động khoảng 10–33% tùy nguồn số liệu, trong đó chai PET có tỷ lệ thu gom cao hơn nhờ giá trị kinh tế và mạng lưới thu mua phi chính thức. Hệ thống chính thức vẫn đang từng bước hoàn thiện dưới áp lực của quy định trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).
Trong bối cảnh đó, các chương trình thu gom có tổ chức của doanh nghiệp đóng vai trò bổ sung, giúp đưa vật liệu vào quy trình tái chế có kiểm soát và nâng cao nhận thức phân loại tại nguồn – bước quan trọng nhưng vẫn yếu trong chuỗi hiện tại.
Chương trình năm thứ 4 mở rộng thế nào
Khởi xướng năm 2023 tại TP. Hồ Chí Minh, mở rộng ra Hà Nội từ 2025, chương trình năm 2026 tiếp tục với tổng cộng 30 điểm thu gom tại các trường đại học và khu dân cư. Bổ sung thêm máy thu gom BOTOL tại một số nhà ga Metro TP.HCM.
Người tham gia có thể định vị điểm thu gom và theo dõi đóng góp của mình qua mini-app trên Zalo OA của chương trình. Các đối tác chính gồm Báo Tiền Phong, VECA, Duy Tân, GreenU và BOTOL.
Lễ phát động năm thứ 4 diễn ra tại Đại học Phenikaa (Hà Nội) và Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (HUTECH), với sự tham gia của đại diện Coca-Cola, các đối tác và hàng trăm sinh viên.
Cơ chế khuyến khích gắn với sinh viên
Chai nhựa và lon nhôm thu gom được quy đổi thành điểm thưởng cho sinh viên tham gia. Đồng thời, chương trình đóng góp vào quỹ học bổng hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tại các trường đối tác.
Cách tiếp cận này vừa tạo động lực hành động cá nhân, vừa gắn thu gom với giá trị cộng đồng cụ thể, thay vì chỉ dựa vào khẩu hiệu môi trường.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ là quy mô thực tế của lượng vật liệu thu được sau bốn năm và mức độ chương trình có thể mở rộng ngoài hai thành phố lớn.
Góc nhìn của RAW.
Coca-Cola chọn chiến lược duy trì và mở rộng dần thay vì tạo sự kiện quy mô lớn một lần. Việc tập trung vào trường đại học và thế hệ trẻ là lựa chọn hợp lý: nhóm này dễ tiếp cận công nghệ (mini-app Zalo), có thói quen tiêu dùng bao bì cao và có khả năng lan tỏa hành vi.
Tín hiệu đáng chú ý nằm ở việc kết hợp điểm thu gom thủ công, máy tự động và nền tảng số. Điều này giúp giảm ma sát cho người tham gia và tăng khả năng theo dõi dữ liệu – yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả thực sự của chương trình.
Điểm cần theo dõi là tính bền vững dài hạn. Các chương trình thu gom của doanh nghiệp thường hiệu quả ở giai đoạn nhận thức, nhưng để tạo tác động lớn hơn cần gắn chặt hơn với hệ thống EPR quốc gia và mạng lưới tái chế chính thức. Nếu chỉ dừng ở quy mô vài chục điểm tại hai thành phố, đóng góp về lượng sẽ còn hạn chế so với tổng lượng bao bì phát sinh. Ngược lại, nếu mô hình này được nhân rộng và đo lường minh bạch, nó có thể trở thành một mắt xích hữu ích trong chuỗi thu gom – tái chế đang dần hình thành.
(Tham khảo: Thông cáo từ Coca-Cola Việt Nam và các báo cáo về tái chế nhựa tại Việt Nam)
