Có một thời Android trông như một hệ điều hành được làm bởi những người không quá quan tâm đến việc phải đẹp theo tiêu chuẩn của Apple.
Năm 2008, khi HTC Dream – hay T-Mobile G1 tại Mỹ – xuất hiện, Android chưa có vẻ ngoài của một nền tảng đủ sức thống trị thế giới. Chiếc điện thoại góc cạnh, cồng kềnh, có bàn phím QWERTY trượt và phần “cằm” nhô ra phía dưới màn hình trông gần như đối lập với sự tối giản của iPhone.
Nhưng chính sự vụng về đó lại khiến Android có cá tính.
Android 1.0: Một hệ điều hành chưa hoàn thiện nhưng rất khác biệt
Google bước vào cuộc chơi di động trong thế phòng thủ sau khi iPhone xuất hiện năm 2007. Android, nền tảng dựa trên Linux được Google mua lại cùng Andy Rubin vào năm 2005, nhanh chóng trở thành nền móng cho Open Handset Alliance và chiếc HTC Dream đầu tiên.
Phần cứng của G1 có thể chưa đẹp, nhưng Android bên trong lại mở ra một hướng đi khác.
Android 1.0 khi đó còn thiếu những thứ ngày nay được xem là hiển nhiên: bàn phím trên màn hình, sao chép – dán hay cảm ứng đa điểm. Nhưng ngay từ đầu, Google đã đặt Android Market vào trung tâm của hệ sinh thái.
Quan trọng hơn, notification shade — thanh thông báo kéo xuống từ cạnh trên màn hình — đã xuất hiện từ rất sớm. Khái niệm này trải qua nhiều lần thay đổi nhưng vẫn tồn tại trong Android hiện đại, thậm chí trở thành một phần quen thuộc của cách chúng ta tương tác với smartphone.
Android khi đó giống một hệ điều hành đang thử nghiệm nhiều ý tưởng cùng lúc. Nó chưa mượt, chưa đẹp và cũng chưa hoàn chỉnh, nhưng có cảm giác đang mở ra một không gian mà người dùng có thể tự khám phá.
Từ một chiếc G1 đến hàng trăm “Android”
Khoảng cách giữa Android 1.0 và Android 17 ngày nay không chỉ nằm ở giao diện.
Nó nằm ở mức độ trưởng thành của cả hệ sinh thái.
Từ cuối năm 2010, LG, Sony và Samsung bắt đầu đưa ra những cách diễn giải riêng về Android. Đến hiện tại, một chiếc Google Pixel 11 Pro và Samsung Galaxy S26 Ultra có thể cùng chạy Android nhưng mang hai trải nghiệm phần mềm rất khác nhau.
Màn hình cũng đã thay đổi hoàn toàn.
Tấm LCD 3,2 inch của G1 giờ đây nhường chỗ cho những màn hình OLED lớn, độ phân giải cao và tần số quét cao. Bộ xử lý di động đã tiến xa đến mức những vấn đề từng khiến Android bị phàn nàn về độ mượt gần như không còn là câu chuyện chính.
Project Butter của Google vào năm 2012 từng tập trung giải quyết chính điểm yếu này, giúp Android trở nên mượt mà hơn.
Ngày nay, Android còn có RCS mã hóa đầu-cuối trên Google Messages, Quick Share để chia sẻ tệp và khả năng kết nối với smartwatch thông qua Wear OS.
Nếu chỉ nhìn vào khả năng sử dụng, Android hiện đại rõ ràng thắng chiếc G1 ở gần như mọi mặt.
Nhưng có một thứ khó đo bằng thông số: cảm giác.
Android càng trưởng thành, càng ít “nghịch”
Ngày nay, Android đã trở thành một nền tảng trưởng thành và dễ tiếp cận hơn với đại đa số người dùng.
Nhưng chính quá trình đó cũng khiến Android bớt đi một phần tinh thần từng làm nó hấp dẫn những người mê công nghệ.
Bootloader bị khóa trên nhiều thiết bị. Giắc tai nghe biến mất. Khe cắm thẻ nhớ SD và những phần cứng từng tạo nên cá tính riêng của smartphone Android cũng dần biến mất.
Google đồng thời ngày càng kiểm soát chặt hơn cách hệ sinh thái Android vận hành.
Đó là một nghịch lý khá thú vị.
Android ngày nay tốt hơn rất nhiều. Nhưng Android năm 2008 lại có vẻ vui hơn rất nhiều.
Chiếc G1 không hoàn hảo. Nó thậm chí có thể được xem là một thiết bị vụng về nếu đặt cạnh smartphone hiện đại.
Nhưng nó xuất hiện vào thời điểm mọi thứ còn chưa được định hình. Nhà sản xuất còn thử nghiệm, phần mềm còn hỗn loạn, người dùng còn có nhiều thứ để vọc và Android vẫn mang cảm giác của một kẻ thách thức đang cố tìm đường sống trước iPhone.
Ngày nay, Android đã thắng cuộc chơi theo một nghĩa rất rõ: nó trở thành hệ điều hành phổ biến nhất thế giới và vận hành trên nhiều thiết bị hơn bất kỳ nền tảng nào khác.
Nhưng có lẽ cái giá của chiến thắng ấy là mất đi một phần sự nổi loạn từng khiến Android trở nên đặc biệt.
Góc nhìn của RAW.
Android 1.0 không đáng nhớ vì nó hoàn hảo. Nó đáng nhớ vì nó chưa hoàn hảo nhưng dám khác biệt.
Từ thanh thông báo, Android Market cho đến khả năng để nhiều nhà sản xuất tạo ra những phiên bản Android rất khác nhau, tinh thần ban đầu của nền tảng này nằm ở sự mở và khả năng thử nghiệm.
17 năm sau, Android đã trở thành một sản phẩm trưởng thành hơn, mượt hơn và hữu ích hơn. Nhưng khi bootloader bị khóa, phần cứng ngày càng đồng nhất và hệ sinh thái được kiểm soát chặt hơn, không gian dành cho những người thích “vọc” cũng thu hẹp lại.
Vì thế, câu hỏi thú vị không phải là Android 1.0 hay Android 17 tốt hơn.
Câu hỏi là: khi một nền tảng đã quá thành công, nó còn cần giữ lại bao nhiêu sự hỗn loạn từng khiến người ta yêu nó ngay từ đầu?
